साउन, १७ गते। शिक्षा कुनै पनि राष्ट्रको समृद्धि र विकासको आधार हो। नेपालमा धेरैजसो विद्यार्थी सामुदायिक विद्यालयमा अध्ययन गर्छन्। तर पछिल्लो समय यी विद्यालयहरू गुणस्तरको हिसाबले संस्थागत (निजी) विद्यालयभन्दा पछि परेका छन्। यस्तो अवस्थामा सामुदायिक विद्यालय सुधार गर्न प्रधानाध्यापकको भूमिका विशेष रूपमा महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

प्रधानाध्यापक विद्यालयको नेतृत्वकर्ता हुन्छन्। विद्यालयको समग्र सञ्चालन, शिक्षकको व्यवस्थापन, विद्यार्थीको अनुशासन र सिकाइको गुणस्तर उनीहरूमाथि निर्भर गर्छ। एउटा जिम्मेवार र सक्रिय प्रधानाध्यापकले विद्यालयलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याउन सक्छ।

सबैभन्दा पहिले, प्रधानाध्यापकले विद्यालयमा शिक्षक र विद्यार्थीबीच राम्रो सम्बन्ध कायम गराउनुपर्छ। शिक्षकहरूलाई नियमित कक्षा सञ्चालन गर्न, समयपालन गर्न र विद्यार्थीको समस्या बुझ्न प्रेरित गर्नुपर्छ। त्यस्तै, विद्यार्थीहरूको सिकाइमा आएको कमजोरी पहिचान गरेर सुधारका उपायहरू खोज्नुपर्छ।

स्रोतसाधनको अभाव सामुदायिक विद्यालयको साझा समस्या हो। प्रधानाध्यापकले स्थानीय तह, अभिभावक, संघ–संस्थाहरू सँग सहकार्य गरेर स्रोत जुटाउने काम गर्नुपर्छ। साथै, प्रविधिको उपयोग गरेर शिक्षण पद्धतिलाई सरल र आकर्षक बनाउन सकिन्छ।

समुदायको सहभागिता पनि विद्यालय सुधारमा ठूलो योगदान पुर्‍याउँछ। प्रधानाध्यापकले विद्यालय व्यवस्थापन समिति, अभिभावक शिक्षक संघ लगायत सबै सरोकारवालासँग समन्वय गरेर विद्यालयलाई समृद्ध बनाउने योजना बनाउनुपर्छ।

त्यसैले, प्रधानाध्यापक केवल विद्यालय चलाउने व्यक्ति होइन, उनी एक दूरदर्शी नेता, मार्गदर्शक र प्रेरक पनि हुन्। यदि सबै प्रधानाध्यापकहरूले आफ्नो जिम्मेवारी इमान्दार ढंगले निर्वाह गरे, भने सामुदायिक विद्यालयहरू पनि उत्कृष्ट बन्नेछन्।

निष्कर्ष: सामुदायिक विद्यालय सुधारको मूल चाबी प्रधानाध्यापकको हातमा हुन्छ। शिक्षामा गुणस्तर ल्याउने, शिक्षक-विद्यार्थीको सम्बन्ध सुधार गर्ने, समुदायसँग सहकार्य गर्ने र प्रविधिलाई अंगाल्ने जस्ता कार्यहरू गरेर प्रधानाध्यापकले विद्यालयलाई उदाहरणीय बनाउन सक्नेछन्।

गिरिजा प्रसाद यादव - प्रधानाध्यापक श्री बुद्धेश्वरी मावि जहदा 1 मोरङ