Nov 19 2026 | २०८३, मंसिर ४ गते

नेपालको शिक्षा विकासमा निजी विद्यालयहरूको योगदान

नेपालको शिक्षा विकासमा निजी विद्यालयहरूको योगदान

  • 408
    SHARES

  • नेपालको शिक्षा विकासमा निजी विद्यालयहरूको योगदान

    काठमाडौं । नेपालको शिक्षा क्षेत्रको विकास, विस्तार तथा गुणस्तरीय शिक्षाको प्रवर्द्धनमा निजी विद्यालयहरूले महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएका छन्। विशेषगरी विगत केही दशकदेखि निजी विद्यालयहरूले शिक्षाको पहुँच विस्तार गर्न, शैक्षिक गुणस्तर अभिवृद्धि गर्न, दक्ष जनशक्ति उत्पादन गर्न तथा प्रतिस्पर्धात्मक र प्रविधिमैत्री शिक्षाको विकास गर्न उल्लेखनीय योगदान पुर्‍याएका छन्। नेपालको शैक्षिक विकासक्रममा निजी विद्यालयहरूले पुर्‍याएको योगदानलाई नजरअन्दाज गर्न सकिँदैन।

    नेपालको संविधानले शिक्षालाई मौलिक हकका रूपमा सुनिश्चित गरेको छ। यस संवैधानिक व्यवस्थालाई व्यवहारमा कार्यान्वयन गर्दै सबै नागरिकलाई गुणस्तरीय शिक्षाको अवसर उपलब्ध गराउन सरकारी तथा निजी क्षेत्रबीचको सहकार्य अपरिहार्य छ। राज्यका आफ्नै स्रोत, साधन र क्षमताका सीमितताका बीच निजी विद्यालयहरूले शैक्षिक क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी वहन गर्दै आएका छन्। देशका विभिन्न भूभागमा निजी विद्यालयहरूको विस्तारले अभिभावक तथा विद्यार्थीलाई शिक्षाका थप विकल्प उपलब्ध गराउनुका साथै शैक्षिक पहुँच विस्तारमा समेत सहयोग पुर्‍याएको छ।

    निजी विद्यालयहरूको प्रमुख योगदानमध्ये गुणस्तरीय शिक्षाको प्रवर्द्धन एक हो। अंग्रेजी माध्यमबाट शिक्षण, आधुनिक शिक्षण विधि, दक्ष तथा तालिमप्राप्त शिक्षक, नियमित मूल्याङ्कन प्रणाली, अनुशासन र अतिरिक्त क्रियाकलापमार्फत विद्यार्थीको सर्वाङ्गीण विकासमा निजी विद्यालयहरूले विशेष जोड दिँदै आएका छन्। आजको शिक्षा केवल पाठ्यपुस्तक र परीक्षामा सीमित हुनु हुँदैन। विद्यार्थीमा व्यावहारिक ज्ञान, सिर्जनात्मक सोच, नेतृत्व क्षमता, सञ्चार सीप, वैज्ञानिक दृष्टिकोण तथा जीवनोपयोगी सीप विकास गर्नु पनि उत्तिकै आवश्यक छ। यस दिशामा निजी विद्यालयहरूले विभिन्न नवीन अभ्यास र कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएका छन्।

    त्यसैगरी, विज्ञान तथा कम्प्युटर प्रयोगशाला, पुस्तकालय, खेलकुद, संगीत, नृत्य, चित्रकला, स्काउट, तेक्वान्दो तथा विभिन्न सांस्कृतिक कार्यक्रमले विद्यार्थीको अन्तर्निहित प्रतिभा पहिचान र प्रस्फुटनमा सहयोग पुर्‍याएका छन्। यस्ता शैक्षिक तथा अतिरिक्त क्रियाकलापले विद्यार्थीलाई आत्मविश्वासी, अनुशासित, सिर्जनशील र जिम्मेवार नागरिकका रूपमा विकास गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्। यसले शिक्षालाई सैद्धान्तिक ज्ञानमा मात्र सीमित नराखी व्यवहारसँग जोड्नसमेत मद्दत गरेको छ।

    निजी विद्यालयहरू शैक्षिक क्षेत्रका साथै देशको आर्थिक तथा सामाजिक विकासका साझेदार पनि हुन्। हजारौँ विद्यालयमार्फत लाखौँ विद्यार्थीलाई शिक्षा प्रदान गर्नुका साथै निजी विद्यालयहरूले ठूलो सङ्ख्यामा शिक्षक, कर्मचारी तथा अन्य जनशक्तिलाई रोजगारी उपलब्ध गराएका छन्। शिक्षकहरूको पेसागत क्षमता अभिवृद्धि, तालिम, कार्यशाला तथा शैक्षिक अनुसन्धानमा समेत निजी क्षेत्रले लगानी गर्दै आएको छ। यसबाट देशभित्रै दक्ष जनशक्ति निर्माण र रोजगारी सिर्जनामा योगदान पुगेको छ।

    अन्तर्राष्ट्रिय शैक्षिक अभ्यास, सूचना तथा सञ्चार प्रविधि, डिजिटल शिक्षण प्रणाली र नवीनतम शिक्षण विधिलाई नेपाली शिक्षा प्रणालीमा भित्र्याउन पनि निजी विद्यालयहरूको भूमिका उल्लेखनीय छ। विश्वव्यापी प्रतिस्पर्धाको वर्तमान समयमा विद्यार्थीलाई अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने ज्ञान, सीप र क्षमता प्रदान गर्नु आवश्यक छ। प्रविधिको तीव्र विकाससँगै शिक्षण सिकाइ प्रक्रियालाई समयसापेक्ष, प्रविधिमैत्री र व्यावहारिक बनाउन निजी विद्यालयहरूले निरन्तर प्रयास गरिरहेका छन्।

    यद्यपि निजी विद्यालयहरूको भूमिका र योगदानसँगै उनीहरूको सामाजिक उत्तरदायित्व पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ। आर्थिक रूपमा कमजोर तथा विपन्न वर्गका विद्यार्थीलाई छात्रवृत्ति, शुल्क सहुलियत र अन्य सहयोगका कार्यक्रममार्फत शिक्षाको अवसर प्रदान गर्नु निजी विद्यालयहरूको दायित्व हो। शिक्षा केवल आर्थिक गतिविधि वा व्यावसायिक क्षेत्र मात्र नभई सामाजिक उत्तरदायित्व र राष्ट्र निर्माणको महत्त्वपूर्ण आधारसमेत हो भन्ने मान्यतालाई आत्मसात् गर्नु आवश्यक छ। निजी विद्यालयहरूले गुणस्तरीय शिक्षासँगै समावेशिता, समान अवसर र सामाजिक न्यायलाई पनि प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ।

    अन्त्यमा, नेपालको शिक्षा क्षेत्रको समग्र विकास सरकारी र निजी क्षेत्रबीचको प्रतिस्पर्धाबाट मात्र सम्भव छैन। यसका लागि सहकार्य, समन्वय र सहअस्तित्वको भावना आवश्यक छ। निजी विद्यालयहरू राज्यका शैक्षिक साझेदार हुन्, प्रतिस्पर्धी मात्र होइनन्। त्यसैले उनीहरूले पुर्‍याउँदै आएको योगदानको उचित मूल्याङ्कन र सम्मान गर्दै निजी क्षेत्रको लगानीको संरक्षण, संस्थागत स्थायित्व र आवश्यक नीतिगत सुधारमा राज्यले ध्यान दिनुपर्छ।

    सरकारी तथा निजी क्षेत्रबीच विश्वास, सहकार्य र साझा जिम्मेवारीको वातावरण निर्माण गर्न सकिए नेपालको शिक्षा प्रणाली अझ गुणस्तरीय, समावेशी, व्यावहारिक र अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा प्रतिस्पर्धी बन्न सक्छ। निजी विद्यालयहरूको संरक्षण, सशक्तीकरण र जिम्मेवार विकास भनेको नेपालको शैक्षिक उन्नयन, मानव संसाधन विकास र समृद्ध राष्ट्र निर्माणमा थप योगदान पुर्‍याउनु हो।

    जयराम चापागाईं

    प्रिन्सिपल, इलेन मेमोरियल इङ्लिस स्कुल, नागार्जुन,

    images
    बिहिवार, कार्तिक २० २०८३१०:४०:३६

    विद्यार्थी डट कम

    सम्बन्धित समाचार